قصد قربت را درست كنيد ، امّا از دو طريق فوق ، چنين امرى استكشاف نشد . پس از اين راه عباديّت و قصد قربت درست نمىشود و احتياط در عبادت ميسّر نمىگردد . و ما قيل فى دفعه من كون المراد بالاحتياط فى العبادات هو مجرد الفعل المطابق للعبادة من جميع الجهات عدا نية القربة . فيه مضافا إلى عدم مساعدة دليل حينئذ على حسنه بهذا المعنى فيها بداهة أنه ليس به احتياط حقيقة بل هو أمر لو دل عليه دليل كان مطلوبا مولويا نفسيا عباديا و العقل لا يستقل إلا بحسن الاحتياط و النقل لا يكاد يرشد إلا إليه . نعم لو كان هناك دليل على الترغيب فى الاحتياط فى خصوص العبادة لما كان محيص عن دلالته اقتضاء على أن المراد به ذاك المعنى بناء على عدم إمكانه فيها بمعناه حقيقة كما لا يخفى أنه التزام بالإشكال و عدم جريانه فيها و هو كما ترى . طريق سوم : طريق سومى كه براى حلّ اشكال مزبور پيشنهاد شده است ، طريق شيخ اعظم در رسائل « 1 » است . وى مىفرمايد اگر منظور از احتياط در عبادت اين بود كه عمل را با همهء اجزاء و شروط ، حتّى قصد قربت و قصد امتثال امر ، بياوريم سزاور بود شما اشكال كنيد و بگوييد در مشتبهات ، چنين چيزى ميسور نيست ؛ ولى ما مىگوييم احتياط در عبادت عبارت است از انجام عمل و مراعات همهء اجزاء و شروط ، منهاى قصد قربت ، و اگر احتياط در عبادت معنايش اين شد كاملًا ممكن و ميسور است و محذورى ندارد و به‌دنبالش حُسن و ثواب هم مىآيد . سه اشكال بر سخن شيخ : مرحوم آخوند از روش و طريق شيخ اعظم سه ايراد مىگيرد : 1 . ما هيچ دليلى نداريم بر اين‌كه احتياط به‌معناى مزبور ( مجرّدالفعل و ذات‌العمل منهاى قصد قربت ) امرى پسنديده و مطلوب و موجب مثوبت باشد تا اين پيشنهاد را بپذيريم . علّت نبود دليل اين است كه اصلًا چنين عملى ، احتياط به معناى حقيقى كلمه نيست تا پسنديده باشد ؛ زيرا احتياط يعنى عمل را با جميع اجزاء و شروط محتمل بجا آوردن . در عبادات يكى از اجزاء يا شروط معتبر و ركن عبادت ، قصد قربت به معناى قصد امتثال امر است و تا اين قصد نباشد اصلًا احتياط نيست . آرى احتياط مجازى مىتوان گفت ؛ به ديگر سخن : احتياط ناقص است نه تمام و كامل ، و آنچه كه دليل دارد و عقل مستقلّ به حُسْنِ آن و شرع هم مُرشد به رجحان آن است ، عنوان احتياط حقيقى است نه هر چيزى . پس در عبادت ، مجرّدالفعل . . . دليلى بر رحجانش نيست . 2 . بر فرض كه دليل داشته باشيم احتياط در عبادت به انجام ذات و پيكرهء عمل مىباشد ، خواهيم گفت چنين احتياطى يك مطلوب مولوىِ نفسىِ تعبّدى است و از مانحن‌فيه اجنبى است ؛ زيرا احتياطى كه ما به‌دنبال آن هستيم عبارت است از احتياط ارشادى ، نه مولوى ؛ غيرى و طريقى ، نه نفسى ؛

--> ( 1 ) . فرائدالاصول ، ص 229 .